Kurumsal Yönetim (Corporate
Governance) Nedir?
Kurumsal Yönetim, şirketin yönetim
organı, yönetim sistemi ve paydaşları arasındaki ilişkiyi tanımlamaktadır.
Şirketin hedefleri, verimi, hangi işleyiş ile amaçlarına erişeceği ve bu
konudaki performansın denetim esasları kurumsal yönetim ilkeleri ile
belirlenmektedir. Mevzuatımızda Sermaye Piyasası Kurulu, halka açık şirketler
tarafından uygulanmak üzere yasal düzenlemeler ile Kurumsal Yönetim İlkelerini
belirlemiştir. Aynı zamanda Türk Ticaret Kanunu’nda da kurumsal yönetim ile
doğrudan ve dolaylı olarak ilgili birçok hüküm bulunmaktadır.
“Şirketlerin yönetim kurulları, üst
kademe yönetimi, kontrol gücünü elinde bulunduran hakim ortaklar, kontrol gücü
bulunmayan azınlık pay sahipleri, çalışanlar, alacaklılar, müşteriler,
derecelendirme kuruluşları, denetçiler, kamu kurumları, bankalar gibi diğer
menfaat sahiplerinin; çıkarlarının eşitlik esasına dayalı olarak, gerekli
dengeyi sağlayacak biçimde kurulmasının sağlanmasında uyulacak esaslar kurumsal
yönetim ilkelerini oluşturur.” [1]
Bu çerçevede sağlıklı işleyen bir
kurumsal yönetimin temel ilkeleri eşitlik (adillik), şeffaflık, hesap
verilebilirlik ve sorumluluk olarak sayılabilir. Yasaların lafzı ve
ruhu gereği bu ilkeler Kurumsal Yönetimde olmazsa olmaz, genel, öncü ve
kapsayıcı ilkelerdir. Esasen SPK ve TMK’da düzenlenen diğer hükümler bu ana
ilkelerden doğmuştur.
Eşitlik ilkesi, şirket yöneticilerinin
tüm pozitif yahut negatif işlem ve eylemleri ile şirketin tüm faaliyetlerinde
pay sahiplerinin, menfaat sahiplerinin haklarını koruması, çıkar çatışmasını
engellemesi ve eşit davranması anlamına gelmektedir.
Şeffaflık ilkesi ticari sırlar
dışındaki, şirketin finansal olan yahut olmayan tüm bilgilerinin muhatapların
ihtiyaçlarına uygun olarak doğru zamanda, tam, eksiksiz, hatasız,
anlaşılabilir, karşılaştırılabilir, yorumlanabilir, kolay erişilebilir şekilde kamuya
arzı anlamına gelmektedir.
Hesap verilebilirlik şirketin yönetim
kurulu üyelerinin denetime açık olması anlamına gelmektedir. Yönetim Kurulu,
işlem ve eylemleri bakımından şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine karşı
her türlü işlem ve eylem bakımından hesap verebilir durumda bulunma sorumluluğu
altındadır.
Son olarak sorumluluk ilkesi ise şirket
yönetiminin tüm işlem ve eylemleri bakımından mevzuata, esas sözleşmeye, şirket
içi düzenlemelere uygun olması gerekliliği ve bunun denetlenebilirliğini ifade
etmektedir. Yönetim kurulunun işlem ve eylemlerinde hukuki, cezai ve idari
sorumluluğu bulunmakta olup tüm faaliyetlerin yasanın, esas sözleşmenin ve
diğer düzenlemelerin çizdiği sınırlara uygun olması gerekliliği bu madde
altında korunmaktadır.
Sermaye Piyasası Kanunu’nda Düzenlenen
İlkeler
Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde
belirlenen Kurumsal Yönetim İlkeleri temelde 4 ana bölümden oluşmaktadır.
Bunlar: pay sahipleri, kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, menfaat sahipleri ve
yönetim kuruludur. Bu dört ana bölüm altında bulunan hükümler
yöneticiler bakımından bağlayıcı olup tümünün eksiksiz uygulanması,
uygulanamaması durumunda ise bunun gerekçelerinin açıklanması gerekmektedir.
Anılan 4 bölüm altında her ilkenin
koruduğu haklara dair getirilmiş çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır. 30/12/2011
tarihli ve 28158 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kurumsal Yönetim İlkelerinin
Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Tebliğ’de de mübrez olduğu üzere her
bir grup altında ilgili düzenlemeler kısaca şu şekilde özetlenebilir: [2]
A. Pay Sahipleri ile İlgili
Düzenlemeler
1. Pay Sahipliği Haklarının
Kullanımının Kolaylaştırılması
2. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı
3. Genel Kurula Katılım Hakkı
4.Oy Hakkı
5. Azınlık Hakları
6. Kar Payı Hakkı
7. Payların Devri
8. Pay Sahiplerine Eşit İşlem İlkesi
B. Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık ile
İlgili Düzenlemeler
1. Kamuyu Aydınlatma Esasları ve
Araçları
2. Şirket ile Pay Sahipleri, Yönetim
Kurulu Üyeleri ve Yöneticiler Arasındaki İlişkilerin Kamuya Açıklanması
3. Kamunun Aydınlatılmasında Periyodik
Finansal Tablo ve Raporlar
4. Bağımsız Denetimin İşlevi
5. Ticari Sır Kavramı ve İçerden
Öğrenenlerin Ticareti
6. Kamuya Açıklanması Gereken Önemli
Olay ve Gelişmeler
C. Menfaat Sahipleri (Paydaşlar) ile
İlgili Düzenlemeler
1. Menfaat Sahiplerine İlişkin Şirket
Politikası
2. Menfaat Sahiplerinin Şirket
Yönetimine Katılımının Desteklenmesi
3. Şirket Malvarlığının Korunması
4. Şirketin İnsan Kaynakları Politikası
5. Müşteriler ve Tedarikçilerle
İlişkiler
6. Etik Kuralları
7. Sosyal Sorumluluk
D. Yönetim Kuruluna İlişkin
Düzenlemeler
1. Yönetim Kurulunun Temel
Fonksiyonları
2. Yönetim Kurulunun Faaliyet Esasları
ile Görev ve Sorumlulukları
3. Yönetim Kurulunun Oluşumu ve Seçimi
4. Yönetim Kuruluna Sağlanan Mali
Haklar
5. Yönetim Kurulunda Oluşturulan
Komitelerin Sayı, Yapı ve Bağımsızlığı
6. Yöneticiler
Kurumsal Yönetim Uyum Raporları
SPK tarafında getirilen düzenleme
uyarınca, borsada işlem gören halka açık şirketler, 2005 yılından itibaren
yıllık faaliyet raporlarında “Kurumsal Yönetim Uyum Raporuna” yer vermek
zorunda olup, faaliyet raporunun şirketin internet sitesinde kamuya açıklanması
da tavsiye edilmiştir. SPK bu raporun düzenlenmesinde kullanılmak üzere bir
rehber hazırlamış ve bu raporda yer verilmesi gereken asgari hususları
belirlemiştir. Kurumsal Yönetim İlkeleri bakımından şirketlere “uy ya da
açıkla” kuralı getirilmiştir. Bu rapor, şirketin kurumsal yönetim
ilkelerine uyup uymadığını, uymuyorsa nedenini ve bunun sonucunda doğabilecek
olası çıkar çatışmalarına ilişkin bir beyanı içermektedir. [3]
Sermaye Piyasası Kanunu'na göre hisse
senetleri halka arz edilmiş olan veya ortak sayısının 100'ü aştığı belirlenen
hisse senetleri halka arz edilmiş sayılan anonim şirketlere halka açık anonim
şirket denir. Halkın anonim ortaklığa katılmasının borsada satılan hisse
senetlerinin alınması yoluyla elde edilmesi ve senetlerin borsada işlem görmesi
halinde ise borsada işlem gören halka açık şirketlerden bahsedilecektir.
Halka arz edilmenin ardından şirket
hisselerinin birçok pay sahibine bölünmesi sonucunda bu paydaşlar arasında
eşitliğin sağlanması, azınlık haklarının korunması, şirket değerlerinin
korunması ve doğru paylaşılması genel hükümlere ilave olarak belli başlı kural
ve ilkeleri gerektirmiştir. İşte bu noktada devreye giren Sermaye Piyasası
Kurulu, Kurumsal Yönetim İlkeleri ile şirket yönetimi ve paydaşlar ve menfaat
sahipleri arasındaki dengeyi kontrol altına almıştır. İlkelerin işlerliği ve
uygulamadaki karşılığı ise Uyum Raporları ile denetlenmektedir.
Sonuç Olarak;
Anonim ortaklık; pay sahiplerinden,
sermaye piyasası yatırımcılarından, ortaklıkla ticari ilişkide olan kişilerden,
işçi ve memurlardan ve devletten oluşan büyük bir ağın parçası olup anonim
ortaklığın başarılı işleyişi bu süjeleri olumlu etkilerken başarısızlık ve kötü
idare de olumsuz yönde etkileyebilecek ve bu süjelerin zarar görmesine neden
olabilecektir.
Kurumsal yönetim (Corporate
Governance), anonim ortaklıkların idaresinde ve faaliyetlerinde söz konusu
topluluğun haklarını gözeten, kar elde etme ve ortaklarına dağıtma ana unsuru
ve amacını taşıyan geleneksel yapılarının yanında; pay sahipleri dahil tüm
menfaat sahiplerinin haklarının korumasını ve bu çerçevede söz konusu menfaat
grupları arasındaki ilişkilerin kurallarının düzenlemesini hedefleyen bir
anlayıştır. [4]
Av. Gamze Nur Şan
Kaynakça:
1.
Prof. Dr. Nalan Akdoğan, Dr. M. Uğur Akdoğan, “Türk Ticaret Kanunu’nun
Kurumsal Yönetim İlkelerine İlişkin Düzenlemelerinin Sermaye Piyasası Kurulu
Tarafından Yayımlanan Kurumsal Yönetim İlkeleriyle Uyumunun Karşılaştırmalı
Olarak Analizi”, Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, Ekim 2011, s.3
2.
Prof. Dr. Nalan Akdoğan, Dr. M. Uğur Akdoğan, “Türk Ticaret Kanunu’nun
Kurumsal Yönetim İlkelerine İlişkin Düzenlemelerinin Sermaye Piyasası Kurulu
Tarafından Yayımlanan Kurumsal Yönetim İlkeleriyle Uyumunun Karşılaştırmalı
Olarak Analizi”, Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, Ekim 2011, s.3 vd.
3.
“Kurumsal Yönetimin SPK, BDDK ve TTK Düzenlemeleri” Yatırım Ortamını
İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK) Makalesi, https://www.yoikk.gov.tr/upload/komiteler/kurumsalyonetim/kurumsalturkiyeuygulama.pdf
, s.8 (ziyaret tarihi: 24.07.2024)
4.
Kübra ŞEHİRLİ (Uzman Yardımcısı), “Kurumsal Yönetim Araştırma Raporu
(Yeterlik Etüdü)” Sermaye Piyasası Kurulu Denetleme Dairesi Sayı:
XIV-4/55-3, 28.03.1999, s.51.